Sunday, 18 June 2017 08:12

"Το κάπνισμα σκοτώνει"

Written by
Rate this item
(3 votes)

 Το κάπνισμα σκοτώνει. Αυτό είναι το μόνο σίγουρο για την βλαβερή αυτή συνήθεια, που ωστόσο ήταν ανέκαθεν και εξακολουθεί να είναι δημοφιλής, σε σημείο που σχεδόν συγκαταλέγεται στις βασικές ανάγκες του ατόμου που την αποκτά. Κοιτώντας μια μέρα ένα πακέτο τσιγάρα που είχαν πάνω τους μια τεραστίων διαστάσεων προειδοποίηση για τον κίνδυνο του καπνίσματος, μου γεννήθηκε μια απορία που δεν μπορεί παρά να υπάρχει στα κεφάλια όλων μας: γιατί οι άνθρωποι καπνίζουν; Αφού στα ίδια τα πακέτα αναγράφεται ότι δεν πρέπει να το κάνουν. Αφού ακούνε συνεχώς για τους κινδύνους που ενέχει αυτή τους η απόφαση, που δεν νομίζω να υπερέβαλα αν την συσχέτιζα με αυτοκαταστροφικές τάσεις. Γιατί, επομένως, άτομα που γενικά μπορεί να ενδιαφέρονται για τον εαυτό τους και την υγεία τους, τα θυσιάζουν αυτά στο βωμό μιας ανούσιας,μηχανικής συνήθειας; Αποφάσισα να ρωτήσω μερικούς καπνιστές αυτές τις ίδιες ερωτήσεις. Οι απαντήσεις δεν ήταν όσο σαφείς όσο θα τις φανταζόμουν. Κι αυτό είναι ίσως και το πιο ανησυχητικό.
  Πρώτα από όλα θα ήθελα να επισημάνω συνοπτικά τις συνέπειες, τόσο του καπνίσματος, όσο και του παθητικού καπνίσματος. Για να λέμε τα πράγματα
όσο πιο χονδρικά και κατανοητά γίνεται, φτάνει να πω το εξής: το κάπνισμα είναι από όλες τις πλευρές επιβλαβές για την υγεία του ανθρώπου. Είτε πρόκειται για σωματική κούραση και μειωμένη απόδοση σε κάθε είδους σωματική και διανοητική δραστηριότητα, είτε για αλλαγές -προς το κακό- της όψης του δέρματος, των δοντιών και της εμφάνισής μας γενικότερα, είτε για επιπτώσεις στην υγεία μας που κλιμακώνονται από κακή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος έως βαριές ασθένειες με τρομακτικότερο τον καρκίνο, το κάπνισμα συμβάλλει ανυπερθέτως στο να έχει κάποιος κακή ποιότητα ζωής για χάρη ενός εθισμού. Η ζημιά στην τσέπη του καπνιστή είναι δευτερεύουσα αλλά οπωσδήποτε και όχι αμελητέα, αφού, όπως θα δούμε και παρακάτω, πολλές είναι οι ανάγκες που παραγκωνίζονται για να αγοραστεί ένα πακέτο τσιγάρα. "Δεν έχω χρήματα ούτε για τα τσιγάρα μου", λέει ο απλός λαός, που μάλλον ξεχνάει ότι τα χρήματα υπάρχουν για να αξιοποιούνται με εγκράτεια και υπολογισμούς που θα βελτιώνουν τον τρόπο ζωής μας, αντί να τον χαντακώνουν. Το χειρότερο είναι πως οι παθητικοί καπνιστές δεν ξεφεύγουν από τον κανόνα αυτό, καθώς κι εκείνοι κινδυνεύουν να αναπτύξουν προβλήματα υγείας, όπως καρδιοπάθειες, αναπνευστικά προβλήματα, μέχρι και καρκίνο, εισπνέοντας οριακά χωρίς να μπορούν καθόλου να το αποφύγουν, τον καπνό των άλλων που περιέχει κυριολεκτικά χιλιάδες βλαβερές ουσίες. Οι λόγοι που μπορούν να ωθήσουν κάποιον στο κάπνισμα είναι διαφορετικοί για τον καθένα φυσικά, ωστόσο υπάρχουν κοινά σημεία σε κάθε ιστορία: το κάνεις από περιέργεια, για να δεις τι είναι αυτό που εθίζει τόσον κόσμο -όχι ότι εσύ θα εθιστείς, όχι, εσύ είσαι πιο δυνατός-, το κάνεις γιατί θέλεις κάπως να επαναστατήσεις, το κάνεις γιατί το έχεις συνδέσει με ευχάριστες καταστάσεις, ή επειδή κάνει τις άσχημες καταστάσεις περισσότερο υποφερτές, το κάνεις για να γίνεις αποδεκτός, για να μοιάσεις στην μαμά σου, στον μπαμπά σου, στον φίλο σου, στον ηθοποιό σε εκείνη την ταινία.. Κι έπειτα, για να απαλλαχθείς από τις ενοχές, προσπαθείς να δικαιολογηθείς στον εαυτό σου και σε όσους σε νοιάζονται με εξίσου προβλέψιμα, όμως ανυπόστατα επιχειρήματα: " αν κάνεις μέχρι 3 τσιγάρα την ημέρα δεν είσαι εθισμένος", "ο γνωστός μου κάπνιζε και πέθανε σε πολύ μεγάλη ηλικία", "ανάμεσα στα καυσαέρια, τι είναι και λίγος καπνός παραπάνω;", "το ελέγχω, όποτε θέλω μπορώ να το κόψω", "ούτως ή άλλως θα πεθάνω κάποια μέρα".. Σίγουρα έχουμε ακούσει ένα ή περισσότερα από τα παραπάνω επιχειρήματα. Λες και χρειάζεται στ' αλήθεια να προσπαθήσεις έστω να κερδίσεις την ήδη χαμένη αντιπαράθεση των υπέρ και των κατά του καπνίσματος. Αφού πολύ απλά δεν υπάρχουν υπέρ. Ας δούμε όμως τι απαντήσεις έδωσαν οι καπνιστές που ερωτήθηκαν για όλα αυτά που με προβληματίζουν για αυτή τη συνήθεια.
  Στην ερώτηση του αν γνωρίζουν τις συνέπειες του καπνίσματος, όλοι απάντησαν καταφατικά και λακωνικά, με ένα απλό "ναι, τις γνωρίζω", δείχνοντας πως είναι απίθανο να μην γνωρίζει πλέον κάποιος τα προβλήματα που αυτό προκαλεί. Όταν, δε, τους ρώτησα γιατί συνεχίζουν να καπνίζουν, αφού γνωρίζουν τις επιπτώσεις, όλοι επίσης αναφέρθηκαν σε αυτό σαν μια συνήθεια, μια εξάρτηση, μια αδυναμία ακόμα που είναι πολύ δύσκολο να ξεπεραστεί -θυμηθείτε τώρα που είπα ότι πολλοί νομίζουν ότι μόνο αυτοί δεν θα εθιστούν και μαντέψτε τι συνέβη τελικά-. Οι περισσότεροι δηλώνουν ότι έχουν σκεφτεί και έχουν προσπαθήσει να το κόψουν, ανεπιτυχώς όμως, ίσως με επιτυχία για ένα μικρό διάστημα. Η Σ.(45) αναφέρει ότι έφτασε σε σημείο που μισεί τον εαυτό της για αυτή της την αδυναμία, ενώ ο Γ. (22) υποστηρίζει ότι κάνει απλώς ένα διάλειμμα από το ηλεκτρονικό τσιγάρο - που δεν είναι στην πραγματικότητα πολύ καλύτερο- με το να καπνίζει κανονικά τσιγάρα, επειδή βαριέται να πάρει ανταλλακτικά. Οι περισσότεροι είπαν πως έχει τύχει να πάθει κάτι σοβαρό κάποιο κοντινό τους πρόσωπο από το κάπνισμα και πως, ενώ τους προβλημάτισε, δεν άρκεσε στο να θορυβηθούν ώστε να το κόψουν. Στο αν  μπορεί κάποιος να επηρεαστεί από τους γύρω του ώστε να ξεκινήσει το κάπνισμα απάντησαν όλοι με πλήρη σιγουριά πως ναι, είναι πολύ σημαντικός παράγοντας ο επηρεασμός από τον κύκλο κάποιου, με τον Α.(25) να αναφέρει πως η ίδια η επιλογή βρίσκεται στη κρίση του ατόμου, αλλά οι επιρροές τέτοιου είδους που παίρνεις από το περιβάλλον σου εξαρτώνται από την αδυναμία του χαρακτήρα σου και την Ν. (19) να λέει πως αυτό εξαρτάται περισσότερο από την ηλικία του ατόμου, καθώς οι νέοι είναι πιο ευάλωτοι σε τέτοιες επιρροές. Όλοι επίσης συμφωνούν ότι η προώθηση και η διαφήμιση των καπνικών προϊόντων δεν είναι κάτι το κακό, καθώς ανήκει στη λογική της προώθησης όλων των βιομηχανιών και απευθύνεται κυρίως σε ήδη καπνιστές.
  Στην ερώτηση του αν η τελευταία αύξηση των προϊόντων καπνού θα ωθούσε κάποιον στο να το κόψει, άλλοι απάντησαν ότι θα μπορούσε να είναι ένα κίνητρο, ειδικά στη σημερινή εποχή, αλλά οι περισσότεροι φαίνεται να κλίνουν προς την κατεύθυνση του ότι ένας εθισμένος θα έδινε όσα χρήματα χρειάζονται ώστε να ικανοποιήσει αυτή του την επιθυμία και ότι εκεί ακριβώς στηρίζονται και οι καπνοβιομηχανίες ώστε να πλουτίσουν περισσότερο. Όλοι, επίσης, παραδέχτηκαν πως έχουν στερηθεί βασικά και μη αγαθά ώστε να εξασφαλίσουν ένα πακέτο τσιγάρα. Όσον αφορά τις προειδοποιήσεις πάνω στα πακέτα των τσιγάρων, που αποτέλεσαν και το έναυσμα για όλες μου αυτές τις απορίες, πιστεύεται από τους ερωτηθέντες καπνιστές ότι δεν θα ήταν ικανές να παρακινήσουν κάποιον να το κόψει, αν και έχει συμβεί σε κάποιες περιπτώσεις, αλλά δεν είναι και ασήμαντο βήμα, ενώ όλοι τους θεωρούν ότι οι εικόνες που αντικατέστησαν τις απλές, γραπτές ενδείξεις, μπορούν να λειτουργήσουν με αποτελεσματικότερο τρόπο. Η Σ. (45),όμως, αναφέρει ότι υπάρχουν και νέα πακέτα όπου βάζεις μέσα το "άσχημο" πακέτο με την ενοχλητική εικόνα και απλά δεν την βλέπεις, ότι όλα τα έχουν σκεφτεί τελικά για να εξωραΐσουν την δραστηριότητα αυτή. Ο Δ.(20), από την άλλη, επισημαίνει και το γεγονός ότι κάποιες από αυτές τις εικόνες είναι υπερβολικές και χωρίς νόημα, κάτι που και κατά τη δική μου γνώμη ισχύει, αλλά δεν παύει να αποτελεί μια προσπάθεια αποθάρρυνσης από το κάπνισμα.
  Θα πείραζε άραγε έναν καπνιστή το να καπνίζουν τα κοντινά του πρόσωπα, και κυρίως τα παιδιά του; Εδώ όλοι υποστηρίζουν ότι σίγουρα θα έκαναν ό,τι μπορούν ώστε αυτό να μην συμβεί, ωστόσο όντας καπνιστές δεν θα μπορούσαν να το καταφέρουν, ενώ ο Γ.(20) λέει πως δεν θα τον πείραζε, αρκεί να ήταν δική τους επιλογή και όχι προϊόν επηρεασμού. Στο ζήτημα του παθητικού καπνίσματος, κανείς δεν φαίνεται να είναι πλήρως συνειδητοποιημένος για το κακό που ενδεχομένως προκαλεί στους δίπλα του, με άλλους να αναφέρουν ότι σπάνια θα τους νοιάξει αν κάποιος μη καπνιστής εισπνέει τον καπνό τους και άλλους να παίρνουν στοιχειώδη μέτρα, όπως να καπνίζουν σε εξωτερικούς μόνο χώρους και όχι κοντά σε έγκυες και παιδιά και να φυσάνε σε αντίθετη κατεύθυνση τον καπνό.
  Μιλώντας για συνέπειες, όλοι έχουν παρατηρήσει σημαντική μείωση στις αντοχές τους από τότε που άρχισαν το κάπνισμα, με κάποιους να παρατηρούν επιπλέον βήχα και πολύ λιγότερη ενέργεια σε σχέση με πριν. Οι συνέπειες του να το κόψουν (στέρηση, παραπάνω βάρος) δεν φαίνεται να τους απασχολούν τόσο και θεωρούν ότι είναι θέμα αποφασιστικότητας το αν θα τα καταφέρουν. Ο Γ.(20) λέει πως εξαρτάται και από το διάστημα το οποίο κάπνιζε κάποιος, ενώ η Σ.(45) φανερώνει ότι χρειάζεται να μην την απασχολεί τίποτα την περίοδο που θα ξεκινήσει κάτι τέτοιο, ώστε να αφιερωθεί σε αυτό. Όλοι, βέβαια, συμφωνούν ότι η οικογένεια παίζει εξέχοντα ρόλο στο αν θα ξεκινήσει αυτή η συνήθεια και ότι συνήθως όταν προέρχεται κάποιος από οικογένεια καπνιστών έχει πολλές πιθανότητες και ο ίδιος να ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο. Ωστόσο, όλοι συμφωνούν επίσης ότι η ενημέρωση στις μέρες μας σχετικά με τους κινδύνους του καπνίσματος είναι επαρκής και ότι δεν υπάρχει κάποιος που να μην τους γνωρίζει. Μεταξύ αυτών που φοβούνται περισσότερο, ο καρκίνος είναι η πιο αναμενόμενη και λογική απάντηση, ενώ η μείωση της αντοχής είναι κι αυτή σημαντικός παράγοντας που τους απασχολεί. Ο Δ.(20) αναφέρει ότι τον τρομάζει το να μην μπορέσει κάποια στιγμή να κάνει παιδιά και η αρρώστια γενικά και αόριστα αναφέρθηκε περισσότερο από όλα.


  Χωρίς να προκαλέσει κάποια έκπληξη, οι περισσότεροι καπνιστές έκρυβαν αυτή τους τη συνήθεια από τα κοντινά τους πρόσωπα για να μην τα στενοχωρήσουν, ειδικά εκείνοι που το ξεκίνησαν σε νεαρή ηλικία, ενώ η Μ.(19) και ο Δ.(20) αναφέρουν πως ακόμα το κρύβουν από κάποιους συγγενείς που έχουν ενισχυμένες προκαταλήψεις για αυτό. Όσον αφορά τον συσχετισμό τσιγάρου και αλκοόλ, οι περισσότεροι παραδέχονται ότι καπνίζουν πολύ περισσότερα τσιγάρα όταν καταναλώνουν αλκοόλ, ενώ δεν έχουν παρατηρήσει να συμβαίνει το αντίθετο. Η εικόνα, δε, του τσιγάρου σε κάποιον, άλλοι υποστηρίζουν ότι δεν τους κάνει αίσθηση, άλλοι ότι σε άλλους ταιριάζει και σε άλλους περισσότερο και άλλοι ότι τους απωθεί. Η Σ.(45) λέει πως νιώθει υποανάπτυκτη κρατώντας ένα τσιγάρο και αναφέρει ότι σε άλλες κουλτούρες ένας καπνιστής είναι δαχτυλοδεικτούμενος και αντιμετωπίζεται σαν άρρωστος, ενώ ο Δ.(20) λέει πως σίγουρα κάποιος καπνιστής μπορεί να είναι λιγότερο ελκυστικός σαν άτομο σε σχέση με κάποιον μη καπνιστή, είτε επειδή έχουν φανεί οι συνέπειες του καπνίσματος πάνω του, είτε επειδή δεν του "πηγαίνει" το τσιγάρο. Ο Γ.(20), πάλι, αναφέρει πως σε κάποιους μπορεί και να αρέσει η εικόνα του τσιγάρου σε ένα άτομο. Στο ερώτημα αν οι καπνιστές επιλέγουν ασυνείδητα να κάνουν παρέα μεταξύ τους, οι περισσότεροι είχαν την άποψη ότι πρόκειται σε πολλές περιπτώσεις για τρόπο κοινωνικοποίησης, καθώς πολλές γνωριμίες έχουν γίνει με έναυσμα το να ζητήσει κάποιος αναπτήρα ή τσιγάρο ή οτιδήποτε από τον διπλανό του. Επίσης, σε περιπτώσεις όπου μπορεί να καπνίσει κάποιος μόνο σε συγκεκριμένο χώρο και το ίδιο πρέπει να κάνει κάθε καπνιστής, δεν αποκλείεται να γνωριστούν με αυτόν τον τρόπο, ευρισκόμενοι σε κοινό χώρο. Στην προέκταση του ερωτήματος αυτού, στο αν κάποιος θα μπορούσε να αρχίσει το κάπνισμα με σκοπό να κάνει παρέα με άλλους καπνιστές, η απαντήσεις δεν ήταν ξεκάθαρα καταφατικές και ειπώθηκε πως κάποιος πρέπει να μην σκέφτεται καθόλου σωστά για να πάρει μια τέτοια απόφαση, ωστόσο η Ε.(26) συμφωνεί ότι κυρίως στην εφηβική ηλικία πολλοί είναι αυτοί που το ξεκινούν για αυτόν τον λόγο και η Μ.(19) παρατηρεί ότι είναι όντως πιο εύκολο να ταιριάξεις με άτομα που έχουν τις ίδιες συνήθειες με εσένα,χωρίς αυτός να είναι ικανός λόγος για να αποκτήσεις μια τέτοια συνήθεια.
  Τέλος, τα άτομα που ρωτήθηκαν θεωρούν πως γενικά φροντίζουν τον εαυτό τους και την υγεία τους και ότι έχουν δει επιπτώσεις ως προς αυτό με το κάπνισμα. Ο Α.(25) λέει πως έχει διαπιστώσει πως μειώθηκαν πολύ οι αντοχές του, σε σχέση με τον καιρό που δεν κάπνιζε και το ίδιο απάντησαν και η Μ.(19) και ο Δ.(20), που πιστεύουν ότι θα απέδιδαν πολύ καλύτερα σε ένα πρόγραμμα εκγύμνασης αν δεν κάπνιζαν. Κάτι ακόμα που έχει επηρεαστεί από αυτή την συνήθεια είναι και η επιλογή διασκέδασης, αφού οι περισσότεροι είπαν ότι θα προτιμούσαν να βγουν σε ένα μέρος όπου επιτρέπεται το κάπνισμα και θα απέφευγαν ένα άλλο όπου δεν επιτρέπεται, ακόμα και ότι έχουν επηρεάσει την παρέα τους για να κάνουν μια τέτοια επιλογή, ακόμη κι αν οι υπόλοιποι δεν ήταν καπνιστές. Αναφέρουν, ωστόσο, ότι πρέπει κάποιος να είναι υπερβολικά εθισμένος ώστε να μην πάει π.χ. σινεμά για αυτό το δίωρο χωρίς τσιγάρο, αλλά ότι και οι ίδιοι δεν νιώθουν άνετα με τέτοιες προοπτικές.
  Αν πρέπει να βγει κάποιο συμπέρασμα από όλο αυτό, αυτό είναι ότι το κάπνισμα για τους καπνιστές είναι μια πολύ κακή συνήθεια, που ωστόσο ξεκινά ασυναίσθητα
και συνεχίζεται μηχανικά. Όλοι γνωρίζουν τους κινδύνους που κρύβονται πίσω από αυτό, όμως επιλέγουν να τους παραβλέπουν, καθώς δεν είναι έτοιμοι να απολέσουν ένα μικρό φαινομενικά στοιχείο της καθημερινότητάς τους, το οποίο τελικά συνδέεται με περισσότερες αλλαγές σε αυτήν από όσες θα μπορούσαμε ποτέ να φανταστούμε. Έχουμε μάθει όμως -καπνιστές και μη- να το εντάσσουμε στην κουλτούρα μας και να μην δίνουμε πλέον τόση σημασία στην αναγκαιότητα για μείωσή του, εφόσον φυσικά δεν γίνεται να το αφανίσουμε. Κάποιος μπορεί να τρέφεται σωστά, να γυμνάζεται, να προσπαθεί να τηρεί βασικούς κανόνες για την ευεξία του, αλλά να ξεχνά το Α και το Ω για να το πετύχει αυτό: να κόψει το κάπνισμα. Πού και πού, όμως, πρέπει να σταματάει και να σκέφτεται τι χάνει και τι θα μπορούσε να κερδίσει κάνοντας αυτήν την τιτάνια αλλαγή στη ζωή του και να θυμάται ότι, όσα θετικά μπορεί να βρίσκει σε αυτό και όσο δύσκολο και να του φαίνεται να το σταματήσει, το κάπνισμα πάντα θα σκοτώνει.

Login Form