Στο προηγούμενο άρθρο προσεγγίσαμε τα δύο επικρατέστερα μουσικά είδη της σημερινής ζώσας Παράδοσης στον ελλαδικό χώρο, τα όποια είναι τα εξής, η μετεξέλιξη του Λαϊκού Τραγουδιού (Νεοδημοτικό -Σκυλάδικο) και το λεγόμενο  Έντεχνο Τραγούδι. Αναλύσαμε τον όρο Έντεχνο  Τραγούδι, κάνοντας ένα πέρασμα από πολλά διαφορετικά ύφη, τα οποία περικλείουν τον όρο με χαρακτηρίστηκα παραδείγματα καλλιτεχνών. Η έντεχνη μουσική εκφράζει  την κουλτούρα, τον προβληματισμός είτε τον κοινωνικός, είτε τον ερωτικός. Μία λόγια εγγράμματη μουσική που χρησιμοποιεί λαϊκά στοιχεία, περίπλοκες ρευστές μελωδίες με περίπλοκα νοήματα- ακατανόητα, όπου  ανακαλύπτονται μέσα από την προσωπική οπτική ματιά.

Το σημερινό Λαϊκό Τραγούδι όπως αναφέραμε στο προηγούμενο άρθρο, συνδυάζει άλλοτε  το μεταπολεμικό λαϊκό τραγούδι, με την εισαγωγή  Arabesk  (πχ ο ρυθμός του Τσιφτετελιού ή το ανατολίτικο οργανολόγιο) στοιχείων και άλλοτε με την εισαγωγή Ποπ στοιχείων (τυποποιημένες απλές επαναλαμβανόμενες μελωδίες που μένουν εύκολα στον ακροατή). Εκφράζει την Μαζική Κουλτούρα, σε συνδυασμό με τα κέντρα διασκέδασης και το χρήμα, όπου στόχος είναι η διασκέδαση και η αποκοπή από το προβληματικό περιβάλλον  που βιώνει το κοινό στην καθημερινότητα του. Η μετεξέλιξη του Λαϊκού Τραγουδιού (Νεοδημοτικό-Σκυλάδικο) αφορά δύο μουσικά ύφη, την σημερινή εξέλιξη του Δημοτικού (Νεοδημοτίκου) και Λαϊκού (Σκυλάδικο) Τραγουδιού.   

Ξεκινώντας από την εξέλιξη του Δημοτικού Τραγουδιού (Νεοδημοτικό) παρατηρούμε ότι, από την δεκαετία του 60’, με την τεχνολογική εξέλιξη της ηχογράφησης δημιουργούνται νέοι όροι βιομηχανοποίησης τόσο της παραγωγής όσο και της διάδοσης των δίσκων και της μουσικής. Εμφανίζονται τα μηχανήματα ενίσχυσης του ήχου των ορχηστρών, αλλάζοντας την ακουστική συνθήκη. Επιπρόσθετα παρατηρείται η προσθήκη ρυθμικών μοτίβων και «γκρουβάρισμα»  που δεν υπήρχε πριν την δεκαετία του 60’ (π.χ Τσιφτέτελι, εισαγωγή κρουστών οργάνων όπως ντραμς και τουμπελέκι), η εισαγωγή νέων ηλεκτρικών οργάνων που αντικαθιστούν όργανα της «ακουστικής» ορχήστρας (για παράδειγμα η εισαγωγή του αρμόνιου και της ηλεκτρικής κιθάρας που εκτοπίζουν όργανα όπως το ακορντεόν, την κιθάρα και το λαούτο). Βλέπουμε επίσης την μεταβολή της θεματολογίας των στίχων, όπου από τον θάνατο, την ξενιτιά και τον εργατικό μόχθο, περνάμε στην εξύμνηση του έρωτα. Κεντρικό ρόλο στο οργανολόγιο αυτού του μουσικού ιδιώματος έχει το κλαρίνο.

 

Περνώντας στην εξέλιξη του Λαϊκού Τραγουδιού συμπεραίνουμε ότι υπάρχουν κοινά στοιχεία με την εξέλιξη του Δημοτικού Τραγουδιού. Συγκεκριμένα όπως αναφέρουμε σε παλαιότερο άρθρο με τίτλο «Το Φαινόμενο της Ελληνικής Δισκογραφίας», παρατηρείτε ότι εγκαθιστάτε η ηλεκτρική ενίσχυση των μουσικών οργάνων, εμφανίζονται  νέα ηλεκτρικά όργανα (κιθάρες και αρμόνια), κρουστά (ντραμς και κρουστά που υπάρχουν στις μπάντες του εξωτερικού όπως Μπόνγκους, τα οποία φανερώνουν το στοιχείο του εξωτισμού) ,  επίσης παρατηρούνται όργανα των κλασσικών ορχηστρών ή της Latin Jazz (φλάουτα, τρομπέτες, κοντραμπάσα). Παρατηρείτε επίσης ότι τα όργανα που έχουν αρχίσει να εμφανίζονται, εκτοπίζουν κάποια που προϋπήρχαν.  Άρα το φαινόμενο αυτό αποτελεί μια οργανολογική εξέλιξη, όπου θέτει το θέμα της αυθεντικότητας καθώς τα νέα όργανα εκτοπίζουν κάποια από αυτά που υπάρχουν στην ορχήστρα. Από τις ηχογραφήσεις παρατηρούμε ότι αρχίζουν να εμφανίζονται τσιφτετέλια, τα οποία προέρχονται από την μουσική των Ρωμά και ο στίχος τον κομματιών έχει δάνεια από τον σύγχρονο αστικό βίο για παράδειγμα περιγράφει την σχέση των δύο φύλων, δηλαδή αλλάζει το αξιακό σύστημα. Κυρίαρχος ήχος, ο ήχος του μπουζουκιού. Τα κέντρα διασκέδασης συνδέονται άμεσα με αυτό το ύφος.

 

Τα δύο μουσικά ιδιώματα  που προαναφέραμε είναι αποτέλεσμα του σύγχρονου αστικού βίου. Ο Μπάμπης Βώρος, είναι ένας νέος καλλιτέχνης, ο οποίος εντάσσεται στην μετεξέλιξη  Λαϊκού Τραγουδιού.

  

Ο Μπάμπης Βώρος είναι 22 ετών, σπουδάζει  στο Τμήμα Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής, στην Σχολή Καλλιτεχνικών Σπουδών, του ΤΕΙ Ηπείρου στην Άρτα και ταυτόχρονα κάνει επαγγελματικές εμφανίσεις σε διάφορα νυχτερινά κέντρα. Κατάγεται από την Κεφαλονιά και την Λευκάδα και μένει μόνιμα στην Αθήνα. Ασχολείται με την μουσική από 8 χρονών, παρόλο που δεν κατάγεται από μουσική οικογένεια, η αγάπη του για την μουσική ήταν έκδηλη. Στον ίδιο αρέσει το τραγούδι, καθώς και η μουσική σύνθεση και δημιουργία. Στις 24 Φεβρουαρίου έκανε την πρώτη του επαγγελματική δουλεία με το τραγούδι «ΠΑΙΡΝΩ ΤΟ ΡΙΣΚΟ» και  στις 27 Μαΐου κυκλοφόρησε το νέο του τραγούδι με τίτλο «ΑΓΑΝΑΚΤΗΣΑ» που είχε την τιμή και την χαρά να αναλάβει την ενορχήστρωση και την επιμέλεια παραγωγής, ο Γιώργος Μουστάκας. Είναι ο ερμηνευτής και συνθέτης του κομματιού, καθώς, στίχους έγραψε ο παιδικός του φίλος Κώστας Κριτζιλάκης, με τον οποίο βρίσκονται σε μια μόνιμη συνεργασία. Είναι ένας πολλά υποσχόμενος καλλιτέχνης με πολλές φιλοδοξίες και όρεξη για δουλεία.

 

*Οι όροι Νεοδημοτικό-Σκυλάδικο χρησιμοποιούνται για να πλαισιόσουν το θέμα , να γίνει κατανοητό το είδος στο οποίο αναφερόμαστε  και χωρίς να έχουν αξιολογικό  χαρακτήρα!!!

 

ΠΗΓΕΣ

  • Το Φαινόμενο της Ελληνικής Δισκογραφίας (Μέρος 1ο)
  • Το Φαινόμενο της Ελληνικής Δισκογραφίας (Μέρος 2ο)
  • Διαλέξεις των μαθημάτων Ζητήματα  Ελληνικής Λαϊκής Μουσίκης Ι, ΙΙ, ΙΙΙ του Γ. Κοκκώνη στο Τμήμα Λαϊκής και παραδοσιακής Μουσικής, ΤΕΙ Ηπείρου, Άρτας.
  • Διαλέξεις του μαθήματος Ελληνικής Δισκογραφίας του Χ. Σαρρή στο Τμήμα Λαϊκής και παραδοσιακής Μουσικής, ΤΕΙ Ηπείρου, Άρτας.
  • Διαλέξεις του μαθήματος Αισθητική της Λαϊκής Μουσικής της Μ. Ζουμπούλη στο Τμήμα Λαϊκής και παραδοσιακής Μουσικής, ΤΕΙ Ηπείρου, Άρτας.
  • Παπαδάκης, Γ., 2002, Μουσική και Μουσικοί της Θράκης, Υπουργείο Πολιτισμού, Επιχείρηση πολιτιστικής ανάπτυξης Δήμου Αλεξανδρούπολης, Αλεξανδρούπολη, σελ. 29-39.
  • Γιώργος Κοκκώνης,«Το «ταυτόν» και το «αλλότριον» της (νεο)δημοτικής μουσικής και ο ρόλος της δισκογραφίας», Ετερότητες και μουσική στα Βαλκάνια, (Τετράδιο 4), ΤΛΠΜ - ΚΕΜΟ, Άρτα 2008.
  • Συνέντευξη του Μ. Βώρου.
Published in Europe Section

Στην εποχή μας η ζώσα μουσική παράδοση, δηλαδή το  μουσικό ιδίωμα  που προσελκύει  το κοινό,  αποτελείτε από δύο είδη.  Συγκεκριμένα τα δύο αυτά είδη είναι  τα εξής, η μετεξέλιξη του Λαϊκού Τραγουδιού (Νεοδημοτικό -Σκυλάδικο) και το λεγόμενο  Έντεχνο Τραγούδι.  Το σημερινό Λαϊκό Τραγούδι συνδυάζει άλλοτε  το μεταπολεμικό λαϊκό τραγούδι, με την εισαγωγή  Arabesk  (πχ ο ρυθμός του Τσιφτετελιού ή το ανατολίτικο οργανολόγιο) στοιχείων και άλλοτε με την εισαγωγή Ποπ στοιχείων (τυποποιημένες απλέ ς επαναλαμβανόμενες μελωδίες που μένουν εύκολα στον ακροατή). Εκφράζει την Μαζική Κουλτούρα, σε συνδυασμό με τα κέντρα διασκέδασης και το χρήμα, όπου στόχος είναι η διασκέδαση και η αποκοπή από το προβληματικό περιβάλλον  που βιώνει το κοινό στην καθημερινότητα του .  Από την άλλη πλευρά είναι το έντεχνο, η κουλτούρα, ο προβληματισμός είτε ο κοινωνικός, είτε ο ερωτικός. Μια λόγια εγγράμματη μουσική που χρησιμοποιεί λαϊκά στοιχεία. Περίπλοκες ρευστές μελωδίες με περίπλοκα νοήματα- ακατανόητα, όπου τα ανακαλύπτεις με την δική σου οπτική ματιά. Το κοινό στοιχείο ανάμεσα στα δύο είδη είναι η έμπνευσή τους από τον έρωτα.

Αναλυτικότερα η έντεχνη μουσική σήμερα είναι ένα ευρύ μουσικό φάσμα, το οποίο εμπεριέχει πολλά διαφορετικά μουσικά ύφη και αισθητικές, όπου διαπραγματεύονται την ηγεμονική σχέση μεταξύ Λόγιου και Λαϊκού τραγουδιού, όπου αποτελεί μια σχέση εξουσίας. Πρώτοι εκφραστές του έντεχνου τραγουδιού είναι ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Μίκης Θεοδωράκης.  Ήταν οι πρώτοι εγγράμματοι μουσικοί που χρησιμοποίησαν λαϊκά στοιχεία, έφεραν  την προφορικότητα στην επιφάνεια και την  μετέφεραν στους χώρους των εγγράμματων λογίων. Δηλαδή μέσα από το οργανολόγιο (το μπουζούκι και τα ανατολίτικα  όργανα)  εισάγεται η «λαϊκότητα», σε ένα χώρο που η μουσική κινείται κάτω από τα πλαίσια της συμφωνικής ορχήστρας και της μουσικής δωματίου. Δαιμονοποιημένα όργανα , που κουβαλούν απαγορευμένες μυθοποιημένες μνήμες, έρχονται στο προσκήνιο, διεκδικούν μια θέση και προβάλουν την ταυτότητα τους.  Χρησιμοποιούνται  όργανα ως εξωτικό στοιχείο, τα οποία θέτουν το ζήτημα  της Ελληνικότητας (ταυτοτικό ζήτημα) και αποτελούν νεωτεριστικό στοιχείο. Σε αυτό το σημείο γίνετε η  αναγνώριση του λαϊκού οργανοπαίκτη και αναδεικνύεται η  αισθητικής του ρεμπέτικου και της λαϊκότροπη τέχνη (Λόγια Μουσική με Λαϊκό Τρόπο).

 

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΛΟΙΠΟΝ ΕΝΤΕΧΝΟΙ ΣΥΝΘΕΤΕΣ?

Έντεχνοι Μουσικοί Συνθέτες είναι  λαϊκότροποι δημιουργοί, οι οποίοι  υιοθετούν την μουσική γλώσσα της Λόγιας Δυτικής Μουσικής Δημιουργίας (Ευρωπαϊκοί κανόνες Κλασσικής μουσικής), σε συνδυασμό με μορφολογικά χαρακτηριστικά όπως, την φόρμα (τύπου Couple-Refren), το οργανολόγιο, τα σύνθετα ρυθμικά μοτίβα, αισθητικά στοιχεία (πχ. Πολυφωνία*),  καθώς και στοιχεία τροπικότητας στην μελωδία και στην αρμονία (π.χ. Μουσικά Διαστήματα), τα οποία χρησιμοποιούνται στην Λαϊκή Μουσική.  

 

ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΙ ΑΤΕΧΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ?

Δεν υπάρχει άτεχνη μουσική, καθώς όρος έντεχνη μουσική δεν χρησιμοποιείτε για να αξιολογήσει την μουσική τέχνη, αλλά για να οριοθετήσει ένα είδος μουσικής. Έχει χαρακτηριστεί ως προβληματικός όρος καθώς αναμιγνύει πολλά διαφορετικά ύφη και πολλές διαφορετικές γενιές, όπου κάθε φορά που αναφερόμαστε στο συγκεκριμένο ρεύμα πρέπει να οριοθετούμε τον όρο.  Χαρακτηριστικά ο Δημήτρης Μυστακίδης (λαϊκός κιθαρίστας και καθηγητής του τμήματος Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής, του Τει Ηπείρου),  σε συνέντευξη του στην εκπομπή ΗχΩδέλεια με σχετικό θέμα, τονίζει ότι ο όρος έντεχνη μουσική είναι προβληματικός και πριν εντάξουμε κάποιον καλλιτέχνη στο είδος,  πρέπει να ορίσουμε τι εννοούμε με τον όρο έντεχνο. Προσθέτει ότι, ένας καλλιτέχνης εντάσσεται σε ένα είδος-ρεύμα,  αφού μελετηθεί συνολικά το έργο ενός καλλιτέχνη.

 

ΤΟ ΈΝΤΕΧΝΟ ΣΗΜΕΡΑ….

ΠΟΙΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ ΕΝΤΕΧΝΟΙ ΑΠΟ ΤΟ ΕΥΡΗ ΚΟΙΝΟ?

Σήμερα ως έντεχνοι θεωρούνται εκείνοι οι καλλιτέχνες οι οποίοι χρησιμοποιούν έντονα το λαϊκό στοιχείο, περνώντας βαθυστόχαστα μηνύματα (π.χ. κοινωνικά) που περιγράφουν ένα γεγονός από το οποίο είναι άμεσα επηρεασμένοι.   Χαρακτηριστικά παραδείγματα Νίκος Παπάζογλου, Ορφέας Περίδης, Θανάσης Παπακωνσταντίνου, Σωκράτης Μάλαμας, Αλκίνοος Ιωαννίδης, Μελίνα Κανά, Λιζέτα Καλημέρη, Ματούλα Ζαμάνη, Γιάννης Χαρούλης και πολύ άλλοι. Στην  ίδια συνέντευξη ο Δημήτρης Μυστακίδης ( λαϊκός κιθαρίστας που έχει  συνεργαστεί με την πλειοψηφία τον καλλιτεχνών που αναφέραμε), συμπληρώνει ότι θα τους χαρακτήριζε ως  «Σύγχρονους Λαϊκούς Μουσικούς».

   

Εν κατακλείδι η έντεχνη μουσική δημιουργία είναι ένα πολυποίκιλο μουσικό ρεύμα, που διαπραγματεύεται το δίπολο της προφορικότητας  και της εγγραματοσύνης.  Παρατηρείται ότι, η λαϊκή έκφραση  ενσωματώνεται στην Λόγια Ευρωπαϊκή Γλώσσα, όπου όταν μια «λαϊκή μουσική»  γράφεται, χάνει την ρευστότητα – προφορικότητά της και στασημοποιείται  η φυσική – αρχική της κατάσταση.

  

 

*Για να εξηγήσουμε τι είναι πολυφωνία, πρέπει πρώτα να ορίσουμε το στυλ της μονοφωνίας. Σύμφωνα με τον Γιάννης & Ανθούλα, Παπαδοπούλου στην έκδοση «Μορφολογία της Μουσικής Τέχνης, παρουσίαση των μουσικών μορφών για σπουδαστές, μουσικούς και φιλόμουσους», αναφέρεται ότι :

Μονοφωνίκό Στυλ  είναι μία μελωδική γραμμή, χωρίς κανένα συνδυασμό και ταυτόχρονο άκουσμα με άλλους διαφορετικούς ήχους. Η μελωδική αυτή γραμμή μπορεί να εκτελείτε είτε από τραγούδι είτε από όργανα, που εκτελούν όλοι την ίδια μελωδία. Αντίθετα στο Πολυφωνικό Στυλ,  βλέπουμε να συνυπάρχουν δύο ή περισσότερες φωνές, όπου κινούνται παράλληλα, ανεξάρτητα και συνηχούν.

 

Όροι όπως Λαϊκός-Λόγιος και Λόγια Ευρωπαϊκή Μουσική χρησιμοποιούνται ΟΧΙ ως όροι αξιολόγησης, άλλα για να οριοθετήσουν το πλαίσιο της θεματικής που μελετάμε.

 

ΠΗΓΕΣ

  • Διαλέξεις του μαθήματος Ζητήματα Λόγιοι Έλληνες Συνθέτες, του Γ. Κοκκώνη στο Τμήμα Λαϊκής και παραδοσιακής Μουσικής, ΤΕΙ Ηπείρου, Άρτας.
  • Συνέντευξη του λαϊκού κιθαρίστα και καθηγητή του Τμήματος Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής , του ΤΕΙ Ηπείρου, Δημήτρη Μυστακίδη, στα πλαίσια της εκπομπής ΗχΩδέλειας το 2015.
  • Walter J., Ong, 2005, «Προφορικότητα και Εγγραμματοσύνη. Η εκτεχνολόγηση του λόγου», Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο.
  • Μάρκος, Τσέρτσος, 2011, «Εθνικισμός και Λαϊκισμός, στην νεοελληνική μουσική. Πολιτικές Όψεις μιας πολιτισμικής απόκλισης», Ίδρυμα Σάκη Καραγιώργα, Αθήνα.
  • Θανάσης Παπακωνσταντίνου "Μουσική και λόγος: Οι τροβαδούροι", Από την εκπομπή του Νίκου Κυπουργού "Τα μυστικά της μουσικής" ΕΤ1, 9/2/2013, Επεισόδιο 7: "Μουσική και λόγος: Οι τροβαδούροι".
  • Γιάννης & Ανθούλα, Παπαδοπούλου,1991, «Μορφολογία της Μουσικής Τέχνης, παρουσίαση των μουσικών μορφών για σπουδαστές, μουσικούς και φιλόμουσους», Φίλιππος Νάκας Μουσικός Οίκος, Αθήνα.

 Συνεχίζεται με την δεύτερη ενότητα 

την επόμενη  εβδομάδα......

 

 

Published in Europe Section