Το έχουμε δει παντού, στους τείχους, στα πεζοδρόμια, στους δρόμους, στις πινακίδες. Κάθε πόλη-κι όχι μόνο- διαθέτει σημεία καλυμμένα με σχέδια κι επιγραφές από σπρέι, τα λεγόμενα γκράφιτι. Αυτός ο ιδιαίτερος τρόπος έκφρασης μπορεί να εξελιχθεί σε κάτι πιο περίπλοκο και τεχνικά επεξεργασμένο που συχνά αποσκοπεί στο να διαδώσει κάποιο μήνυμα, άποψη ή ιδέα. Αυτή είναι η τέχνη του δρόμου γνωστότερη ως street art.

Το γκράφιτι και το street art, όπως τα γνωρίζουμε σήμερα, πιστεύεται ότι έχουν τις ρίζες τους στον πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο με το αρκετά διαδεδομένο σκίτσο “Foo was here” στην Αυστραλία. Το γκράφιτι αυτό ενέπνευσε το ακόμη πιο διάσημο “Kilroy was here” στην Αμερική του δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Το σχέδιο είναι απλό: ένα φαλακρό κεφάλι με μεγάλη μύτη που προεξέχει από ένα περβάζι. Μοιάζει σαν να παρακολουθεί τα γεγονότα από μια απόσταση και απλά γνωστοποιεί την παρουσία του. Η σημασία αυτού του γκράφιτι δεν εντοπίζεται σε αυτό που απεικόνιζε, αλλά σε αυτό που πυροδότησε. Το μοντέρνο street art άρχισε να αναπτύσσεται στη Νέα Υόρκη κατά τη δεκαετία του ’60 κι ήταν αποτέλεσμα της λεγόμενης «έκρηξης του γκράφιτι», ωρίμασε κατά το ’70 και έφτασε στο ζενίθ του το ’80, όταν το κακόφημο προάστιο του Μπρονξ πήρε τον τίτλο της πρωτεύουσας της τέχνης του δρόμου.

                                                                                                                                                                          

Το street art συχνά δεν αρκείται στο να αποτελεί απλή αστική διακόσμηση και μια ελκυστική εικόνα για το φωτογραφικό φακό των περαστικών. «Παλιά οι τοίχοι είχαν αυτιά, τώρα έχουν και στόμα» λέει ένα ρητό που περιγράφει τη λειτουργία που επιτελούν πολλά σχέδια στους τοίχους. Όταν η τέχνη του δρόμου μεταβάλλεται σε κάτι βαθύτερο και ουσιαστικότερο από ένα αισθητικό έργο μετατρέπεται σε «σχολείο» και στοχεύει στο να προβληματίσει τους θεατές της. Δεν είναι λίγοι οι καλλιτέχνες που βλέπουν τον δρόμο ως ένα απέραντο, απεριόριστο «βιβλίο» έκθεσης ιδεών.

Σε όλον τον κόσμο βρίσκονται διάσπαρτα καλλιτεχνήματα που δίνουν φωνή στους τείχους και με ευφάνταστους και δημιουργικούς τρόπους εκφράζουν την ανάγκη των δημιουργών τους να δώσουν τροφή για σκέψη στον περαστικό που περπατώντας ανυποψίαστος θα «συναντηθεί» με κάποιο έργο τους. Τα θέματα που προσεγγίζουν είναι ποικίλα, διαχρονικά, επίκαιρα και σε πολλές περιπτώσεις ταμπού. Δε διστάζουν να σου πούνε αυτό που δε θες να ακούσεις. Μερικά παραδείγματα της θεματολογίας τους είναι τα εξής:

 

 

Περιβάλλον

 

Ο Ιταλός street artist BLU υπογράφει το συγκεκριμένο έργο με τίτλο «Η αστικοποίηση μας σκοτώνει», το οποίο τοποθετείται στο Βελιγράδι. Το ειρωνικό στοιχείο της υπόθεσης είναι ότι από κάτω υπάρχει ένα βενζινάδικο.




«Ο κόσμος πέφτει στον υπόνομο» όπως υποδεικνύει το έργο του Pejac ο οποίος ασχολείται με θέματα όπως η ειρήνη, η ελευθερία κι η πολιτική. Έργα του μπορεί να συναντήσει κανείς στη Μόσχα, στην Κωνσταντινούπολη, στο Παρίσι, στο Λονδίνο και στο Μιλάνο. Το συγκεκριμένο θα μπορούσε να ερμηνευτεί από πολλές οπτικές γωνίες κι όχι μόνο από περιβαλλοντική άποψη, καθώς πολλοί παράγοντες ευθύνονται για την καθοδική πορεία του κόσμου.

 



«Δεν πιστεύω στην υπερθέρμανση του πλανήτη». Ο διάσημος Βρετανός καλλιτέχνης Banksy με έναν τόσο απλό τρόπο τονίζει στο κανάλι του Regent στο Λονδίνο ένα από τα σοβαρότερα περιβαλλοντικά προβλήματα που απειλούν τον πλανήτη.



Ο Καναδός July με βάση το Τορόντο δημιουργεί τοιχογραφίες αφιερωμένες σε κοινωνικά και περιβαλλοντικά θέματα. Χαρακτηριστικό του είναι η σατιρική του χροιά και αρέσκεται να προβάλει αυτά που «οι άνθρωποι μας κάνουν».

 

Πόλεμος

Ο BLU σχεδίασε το ξυλόφωνο του πολέμου στο Νισκέμι της Ιταλίας.

 

 Ο ίσως σπουδαιότερος σύγχρονος street artist της Βρετανίας, Banksy, υποδεικνύει με αυτήν την τοιχογραφία τόσο την καταπίεση της ελευθερίας του λόγου όσο και την αντιπολεμική διαμαρτυρία.

 


Η ειρήνη όπως τη φαντάζεται ο γραφικός σχεδιαστής Shepard Fairey.

 


Ο Banksy ξαναχτυπά με αυτήν την τοιχογραφία που προκάλεσε τις εντυπώσεις στην Παλαιστίνη.

 

Ρατσισμός

Το πάντα που στρέφεται κατά του ρατσισμού λέγεται ότι είναι άλλο ένα έργο του Banksy, χωρίς όμως να είναι σίγουρο. Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα ελήφθη.

 


Η Rosa Parks ήταν μια Αφροαμερικανή ακτιβίστρια η οποία συνελήφθηκε τη δεκαετία του ‘50, γιατί αρνήθηκε να παραχωρήσει τη θέση της σε έναν λευκό, γεγονός που οδήγησε σε μποϊκοτάζ λεωφορείων κι άλλες διαμαρτυρίες. Η συγκεκριμένη τοιχογραφία αποτελεί μία από τις πολλές που είναι αφιερωμένες στη Rosa Parks κι είναι εμπνευσμένη από τη φωτογραφία της σύλληψης της.

 

Άστεγοι

Οι άστεγοι περιλαμβάνονται επίσης στην ευρεία θεματολογία των έργων του Banksy.

 

 

«Ο άστεγος που λάμπει» στη Νέα Υόρκη από τη Γαλλίδα Fanny Allie. Να ένας άστεγος που δε θα διαφεύγει της προσοχής.

 

Σεξισμός



Η πρώτη γυναίκα street artist από το Αφγανιστάν Shamsia Hassani ξεκίνησε να ζωγραφίζει για να εξαλείψει τις κακές αναμνήσεις του πολέμου από τους τοίχους. Μέσα από τις εικόνες της επιδεικνύει τη δύναμη και την ενέργεια των γυναικών σχεδιάζοντας τη γυναικεία φιγούρα με ένα δυναμικό σχήμα, μεγαλύτερο σε μέγεθος από όσα το περιβάλλουν.



Ένα δείγμα street art πολύ γνώριμο στους κατοίκους τη Θεσσαλονίκης συνιστά έργο της Faith47, διεθνώς αναγνωρισμένης street artist από τη Νότια Αφρική. Της ανατέθηκε από την πόλη να δημιουργήσει αυτό το έργο στα πλαίσια μιας καμπάνιας ενάντια στη βία κατά των γυναικών.

 

Αγάπη

Το street art πολλές φορές επιδιώκει να μας υπενθυμίσει ποια είναι τα πραγματικά σημαντικά πράγματα και να τονίσει την αξία τους. Ανάμεσα σε αυτά είναι κι η αγάπη κι ο έρωτας, αγαπημένες πηγές έμπνευσης του Βρετανού 3F ή 3Fountains, όπως προδίδει η παραπάνω τοιχογραφία στο Ούτσιρα της Νορβηγίας.

 

Ο Alex Senna από το Σάο Πάολο αποκτά μια ρομαντική επικοινωνία με τους θεατές των υπερμεγεθών ασπρόμαυρων ζευγαριών του.

 


Θα ήταν παράξενο αν ο Banksy δεν παρέθετε την καλλιτεχνική του άποψη για τον έρωτα. Μέσω της μελαγχολικής φιγούρας του άντρα με τα μαραμένα λουλούδια και τη φράση «περιμένοντας μάταια» που ανάρτησε συνοδευτικά με την εικόνα στην ιστοσελίδα του, επισημαίνει την εμμονή της κοινωνίας με την ικανοποίηση της λαγνείας, κάτι που κάνει την αγάπη όλο και πιο δυσεύρετη.

Published in Europe Section

  Στην γειτονιά Višnjička Banja της περιοχής Palilula στο βόρειο Βελιγράδι, κοντά στην ανατολική όχθη του Δούναβη, βρίσκεται ένα ασυνήθιστο εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο τούβλων που έχει αφεθεί στα χέρια των καλλιτεχνών και των φίλων της τέχνης για να μετατραπεί σε χώρο καλλιτεχνικής δημιουργίας κι έκθεσης.  Αυτή η βιομηχανική έκταση είναι γνωστή ως Stara Ciglana που σημαίνει «παλιά βιομηχανία τούβλων» και συνιστά το σημείο διοργάνωσης του Devet festival.

                                                                                                                                                             

  Όταν εισέρχεσαι στην αλάνα του παλιού εργοστασίου περιβάλλεσαι από ατελείωτα ιδιοφυή γκράφιτι και πρωτόγνωρα κατασκευάσματα που χρησιμοποίησαν σαν υλικό μέταλλα κι άλλα απομεινάρια, επιδεικνύοντας τη δύναμη της ανακύκλωσης και της επαναχρησιμοποίησης βιομηχανικών αντικειμένων για την δημιουργία τέχνης. Κατά την υπόλοιπη μη φεστιβαλική περίοδο, παιδιά παίζουν στην παιδική χαρά, σκέιτερς φιγουράρουν στις ράμπες, παρέες κάνουν βόλτες και απολαμβάνουν τη θέα του ηλιοβασιλέματος στο Δούναβη που εκτείνεται πέρα από το λόφο της Stara Ciglana. Επιπλέον, το ενδιαφέρον του ιδιαίτερου αυτού χώρου εμπλουτίζει το συμβατό με το υπόλοιπο περιβάλλον μπαρ-ρέστοραν-κλαμπ Ciglana Klub Ljubitelja Teske Industrije που προσφέρει ζωντανή μουσική, καθώς και μια έκθεση γλυπτών, έργα του ιδιοκτήτη και των φίλων του.  

                                       

  Το Devet, το οποίο στυλιζάρεται ως Dev9t, ήρθε στη ζωή σε εκείνη την εγκαταλελειμμένη βιομηχανία το 2015,  από τότε πραγματοποιείται κάθε χρόνο τον Ιούνιο και διαρκεί σχεδόν για μια εβδομάδα. Devet σημαίνει εννιά και συνεπάγεται τις εννιά μορφές τέχνης οι οποίες τιμώνται στο φεστιβάλ: μουσική, κινηματογράφος, ζωγραφική, γλυπτική, χορός, λογοτεχνία, αρχιτεκτονική, φωτογραφία, και κόμικς. Το Devet υποστηρίζει την κουλτούρα ως φυσικό καταφύγιο των ανθρώπων, γι’ αυτό δίνει σε όλους ανεξαιρέτως τη δυνατότητα να συμβάλουν στην καλλιτεχνική δημιουργία με όποιον τρόπο θέλουν.

                                                          

  Άδειες εγκαταστάσεις λειτουργούν σαν κλαμπ κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ, ενώ αντί για σκηνές υπάρχουν κατασκευές που θυμίζουν φαβέλες, όπου ο καθένας είναι ελεύθερος να επιδείξει τα καλλιτεχνικά του έργα. Ακροβάτες, ταχυδακτυλουργοί, χορευτές και ζογκλέρ είναι διάσπαρτοι στο χώρο, εντυπωσιάζοντας τους επισκέπτες με τις δεξιότητές τους. Στο πλαίσιο αυτό, το φεστιβάλ λειτουργεί και σαν ένα σύνολο από γκαλερί κι εργαστήρια όπου λαμβάνουν χώρα διάφοροι διαγωνισμοί μέσω των οποίων όποιος το επιθυμεί καλείται να δώσει υλική υπόσταση στη φαντασία του. Η διασκέδαση φτάνει στο απόγειο της με τη βοήθεια του μουσικού προγράμματος, το οποίο κάθε μέρα περιλαμβάνει διαφορετικούς καλλιτέχνες που εκπροσωπούν ποικίλα είδη μουσικής, οι περισσότεροι εκ των οποίων είναι Σέρβοι.

    Το Devet είναι μια όαση για τους καλλιτέχνες του Βελιγραδίου κι όχι μόνο. Η εναλλακτική του ατμόσφαιρα έχει προσελκύσει επισκέπτες από όλα τα Βαλκάνια και το καθιστά ως ένα ξεχωριστό ετήσιο γεγονός που πραγματοποιείται σε εκείνη την ιδιαίτερη καλλιτεχνική αποικία. Εκεί οι λάτρεις της κουλτούρας ενώνονται παρακινημένοι από το σλόγκαν του φεστιβάλ «Stvaraj dalje», δηλαδή «συνέχισε να δημιουργείς».

                        

Published in Europe Section