Friday, 21 July 2017 23:35

Το Φαινόμενο της Ελληνικής Δισκογραφίας (Μέρος 2ο)

Written by Tzwrtzina Tsiasiwti
Rate this item
(0 votes)

Στο προηγούμενο άρθρο ανάφερα γενικά χαρακτηρίστηκα στοιχεία για την εμφάνιση της δισκογραφίας και πιο συγκεκριμένα στον Ελλαδικό χώρο. Ακολουθήσαμε την  περιοδολόγηση  της εμπορικής δισκοπαραγώγης, της δημοτικής μουσικής, του Γ. Παπαδάκη (2002), για να οριοθετήσουμε και να πλαισιώσουμε την εξέλιξη της δισκογραφίας. Επιπρόσθετα αναλύσαμε και σκιαγραφήσαμε το προφίλ της Αθήνας της πρώτης περιόδου και αναλύσαμε την μουσική και  κοινωνική της υπόσταση. Οι δίσκοι την περίοδο αυτή είναι ταχύτητας 78 στροφών και υπάρχει ένα τραγούδι σε κάθε όψη του δίσκου.  Επίσης κυριαρχεί η ακουστική συνθήκη παιξίματος, καθώς  δεν υπάρχει ακόμη το φαινόμενο της ηλεκτρικής ενίσχυσης των μουσικών οργάνων, με κυρίαρχο ρεπερτόριο  το  ελαφρό λαϊκό (οπερέτες, καντάδες), το δημοτικό και το αστικό λαϊκό. Το οργανολόγιο  στην δημοτική ορχήστρα ήταν κλαρίνο-βιολί-λαούτο – σαντούρι-ντέφι (σπάνια τα δύο τελευταία) –φωνή (τραγουδούσε όλοι η ορχήστρα μαζί για λόγους ακουστικής), ενώ στην αστική λαϊκή ορχήστρα βιολί –κανονάκι ή σαντούρι-πολίτικη λύρα- κιθάρα ή ούτι–φωνή και μερικές φορές υπάρχει και η αρμόνικα (πρόγονος του ακορντεόν). Κεντρικό ρόλο στην δισκογραφία της εποχής είχε το μουσικό καφενείο.

 

Η δεύτερη περίοδος της ελληνικής δισκογραφίας αρχίζει περίπου το 1931, όπου παρατηρούμε στον ίδιο χώρο να  ηχογραφούνται  τα  μουσικά είδη της πρώτης περιόδου [Ελαφρά μουσική (Οπερέτες, καντάδες),  Δημοτική Μουσική, Αστική Λαϊκή Μουσική] και το 1933 μπαίνει στην Δισκογραφία το Ρεμπέτικο που έρχεται να παραμερίσει τα παραπάνω είδη. Επιπρόσθετα σύμφωνα με τον Π. Κουνάδη (1998) στην δεύτερη περίοδο αρχίζουν να εμφανίζονται οι πρώτοι δίσκοι 45 στροφών, οι οποίοι  βγήκαν στην αγορά 16 Ιουνίου το 1955 απο την Columbia. Στους δίσκους αυτούς υπήρχαν 4 τραγούδια, που ήδη είχαν κυκλοφορήσει σε δίσκους 78 στροφών. Τα πρώτα χρόνια οι δίσκοι 45 στροφών δεν  προσέλκυσαν το κοινό, ενώ το 1959 καταφέρνουν  «να κερδίσουν την μάχη» με τους δίσκους 78 στροφών και να τους εκτοπίσουν.Επίσης αναφέρει ότι «με τους νέους δίσκους 45 στροφών, οι εταιρίες αλλάζουν την παρουσίαση των δίσκων, το οποίο αποτελεί έναν τρόπο προώθησης και έναν τρόπο προσέλκυσης του κοινού. Δηλαδή οι εταιρίες φτιάχνουν εξώφυλλα για να ντύσουν το νέο τους προϊόν και να στείλουν το μήνυμα στους αγοραστές ότι μία νέα εποχή  αρχίζει. Τα εξώφυλλα έχουν φωτογραφίες συνθετών και τραγουδιών, αλλά και έργα ζωγράφων.  Οι «νέοι» δίσκοι ήταν ανθεκτικότεροι από τους παλιούς, ελαφρύτεροι, μικρότεροι, εύκολοι στη μεταφορά και είχαν καθαρότερο ήχο. Οι εταιρίες διαφήμιζαν αυτά τα προτερήματα –του νέου «προϊόντος»– και ζητούσαν απ’ το κοινό να ανανεώσει τους παλιούς του δίσκους αγοράζοντας δίσκους 45 στροφών».

Να συμπεριλάβουμε γενικά ότι σε σχέση με το εξωτερικό η τεχνολογική εξέλιξη στην Ελλάδα αργούσε να προσαρμοστεί, για παράδειγμα στην Αγγλία το 1950 είχαν περάσει στην κυκλοφορία των LP, ενώ στην ελληνική αγορά το 1952 κυκλοφόρησαν οι πρώτοι δίσκοι 45 στροφών.

 Ποιο είναι το Προφίλ της Αθήνας την δεύτερη περίοδο? Ποια είναι η κοινωνική και μουσική της μορφή?

Η Αθήνα και ο Πειραιάς είναι αστικά κέντρα, στα όποια δημιουργούνται ζυμώσεις πολυπολιτισμήκοτητας. Την δεύτερη περίοδο (1930-1950) παρατηρούνται κοινωνικές ανακατάταξης, καθώς η κοινωνία έπρεπε να διαχειριστεί δύο ιστορικές καταστάσεις την Καταστροφή της Σμύρνης (ερχομός προσφύγων) και τα κατάλοιπα του  Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου (αλλαγή πληθυσμού,  θάνατοι από την πείνα και από τις αρρώστιες). Οι συνθήκες αυτές έχουν αντίκτυπο και στην μουσική.

Η μορφή του τρίχορδου μπουζουκιού δημιουργήθηκε περίπου το 1920, αποτελεί καινοτομία και είναι αποτέλεσμα κοινωνικής ανακατάταξης. Δηλαδή αποτελεί αποτέλεσμα της  ομογενοποίησης  των πληθυσμών του Πειραιά και αποφύγει ανάμνησης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Όλα τα παραπάνω συμπεραίνονται, από τα εξής φαινόμενα:

  • Εκτόπιση του ασυγκέραστου ανατολίτικου οργανολόγιου (ούτι, κανονάκι κ.α.)  του αστικού λαϊκού ρεπερτορίου από το συγκερασμένο δυτικότροπο οργανολόγιο του ρεμπέτικου (κιθάρα, μπουζούκι, μπαγλαμάς, τζουράς).
  • Έκφραση ανατολικής μουσικής λογικής (μακάμ), δυτικότροπα (λαϊκοί δρόμοι).

 

Κυρίαρχο πρόσωπο σε όλα τα παραπάνω είναι ο Μάρκος Βαμβάκαρης, ο οποίος  είναι ο πρώτος που ηχογραφεί με μπουζούκι το 1933 και χαρακτηριστική είναι και  η τετράς του Πειραιά, η οποία αποτελείται από τον Μάρκο Βαμβακάρη, τον Γιώργο Μπατή, τον Στράτο Παγιουμτζή και τον Ανέστη Δελιά, οπού εκφράζουν την προπολεμική μουσική περίοδο.

Την δισκογραφική σκυτάλη έρχονται να πάρουν το 1937, δύο γνώστες προσωπικότητες  ο Βασίλης Τσιτσάνης και ο Μανώλης Χιώτης οι οποίοι εκφράζουν την κυρίως την μεταπολεμική περίοδο και το πέρασμα στο λαϊκό τραγούδι.

 

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ  ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ- ΜΟΥΣΙΚΗ    ΣΥΝΘΗΚΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ?

Αλλάζει το κοινωνικό status, δηλαδή παρατηρείται από την μία πλευρά η άνοδος των κοινωνικών  τάξεων, όπου ο καθένας πρέπει να αποδείξει την κοινωνική του άνοδο και από την άλλη μεγάλο μέρος του πληθυσμού πέθανε από την πείνα και τις αρρώστιες.

Επιπλέον περνάμε από την μουσική στις ταβέρνες, στην μουσική των κέντρων διασκέδασης, όπου δεν αρκούν οι μικρές ορχήστρες εγχόρδων (κιθάρες – μπουζούκια κ.α.) και εμπλουτίζονται  με άλλα όργανα (ακορντεόν, πιάνο, κοντραμπάσο, πνευστά). Επίσης παρατηρείτε η διείσδυση πολιτιστικών στοιχείων από την Ινδία (Μπόλιγουντ), την Ανατολή (Οριενταλίσμος της αντολικότητας) και την Αμερική (Ρυθμοί όπως ο  Μπολέρο, η Χαμπανιέρα και νέα όργανα κρουστά) και πολλές φορές των κυρίαρχο ρόλο του μπουζουκιού αναλαμβάνει το ακορντεόν. Επίσης σημαντικά στοιχεία εξέλιξης είναι η ηλεκτρική ενίσχυση του ήχου και το 1953  ο Μανώλης Χιώτης εισάγει την τέταρτη χορδή στο μπουζούκι.


Η τρίτη περίοδος, ξεκινάει από το 1960,  όπου η τεχνολογική εξέλιξη της ηχογράφησης δημιουργεί νέους όρους βιομηχανοποίησης τόσο της παραγωγής όσο και της διάδοσης των δίσκων και της μουσικής. Την εποχή εκείνη οι κοινωνικές και μουσικές εξελίξεις είναι  ραγδαίες. Τα μουσικά ιδιώματα που παρατηρούνται την δεκαετία του 60΄ είναι η Λαϊκή Μουσική των κέντρων διασκέδασης, η είσοδος της Βρετανικής  και Αμερικάνικης Pop, Rock και Jazz, η εμφάνιση του Ευρωπαϊκού Έντεχνου και του Νέου Κύματος (Μπουάτ). Στην περίοδο αυτή χαρακτηριστικό στοιχείο είναι η παράλληλη δημιουργία και η ανάδειξη πολλών διαφορετικών μουσικών  ιδιωμάτων.  Σημαντικό ρόλο στην περίοδο αυτή έχει η δισκογραφική εταιρία «Λύρα». Επιπρόσθετα ο Π. Κουνάδης αναφέρει, ότι «στην δεκαετία του 60΄η ανάπτυξη των μέσων διάδοσης του δίσκου (ραδιόφωνο  και τηλεόραση) και η οικονομική ευημερία του κόσμου  που συνέπεσε με τη μείωση της τιμής των ηχητικών μηχανημάτων είχε σαν αποτέλεσμα οι πωλήσεις των δίσκων 45 στροφών να σημειώσουν εντυπωσιακή αύξηση». Με τα την δεκαετία του 70΄ οι δίσκοι 33 στροφών κερδίζουν το κοινό και το 1980 οι δίσκοι 45 στροφών σταματούν να κυκλοφορούν στην αγορά. Την δεκαετία του 90΄ έρχεται στην αγορά το CD.

Ποια η κοινωνική μορφή της τρίτης περιόδου?

Κυριαρχεί η εικόνα του μικρό αστού που θέλει να αποδείξει στην κοινωνία ή στην σύντροφο του, ότι βρίσκεται σε μία οικονομική άνοδο. Αυτό το αποδεικνύει μέσα από την καταναλωτική- πολυτελείς ψυχαγωγία των κέντρων διασκέδασης, την πρωτοκαθεδρία του θεάματος και την δημιουργία  μιας γόνιμης ατμόσφαιρας, η οποία αναμιγνύει την κληρονομία των προηγούμενων περιόδων.  Επίσης ένα σημαντικό κοινωνικό φαινόμενο της εποχής, είναι η μαζική μετανάστευση στο εξωτερικό η οποία γίνεται έμπνευση για τους μουσικούς δημιουργούς. 

 

Στο μουσικό προφίλ της δεκαετίας του 60΄, παρατηρείτε ότι εγκαθιστάτε η ηλεκτρική ενίσχυση των μουσικών οργάνων, εμφανίζονται  νέα ηλεκτρικά όργανα ( κιθάρες και αρμόνια), κρουστά (ντραμς και κρουστά που υπάρχουν στις μπάντες του εξωτερικού όπως Μπόνγκους, τα οποία φανερώνουν το στοιχείο του εξωτισμού) ,  επίσης παρατηρούνται όργανα των κλασσικών ορχηστρών ή της Latin Jazz (φλάουτα, τρομπέτες, κοντραμπάσα). Παρατηρείτε επίσης ότι τα όργανα που έχουν αρχίσει να εμφανίζονται, εκτοπίζουν κάποια που προϋπήρχαν.  Άρα το φαινόμενο αυτό αποτελεί μια οργανολογική εξέλιξη, όπου θέτει το θέμα της αυθεντικότητας καθώς τα νέα όργανα εκτοπίζουν κάποια από αυτά που υπάρχουν στην ορχήστρα. Από τις ηχογραφήσεις παρατηρούμε ότι αρχίζουν να εμφανίζονται τσιφτετέλια, τα οποία προέρχονται από την μουσική των Ρωμά και ο στίχος τον κομματιών έχει δάνεια από τον σύγχρονο αστικό βίο για παράδειγμα περιγράφει την σχέση των δύο φύλων, δηλαδή αλλάζει το αξιακό σύστημα.

 

Καλλιτεχνικοί πυλώνες της εποχής είναι αρχικά το δίπολο του Μ. Χατζιδάκις – Μίκης Θεοδωράκης, οι οποίοι φέρνουν τους λαϊκούς καλλιτέχνες στο προσκήνιο. Εξέχουσα προσωπικότητα είναι και Γ. Ζαμπέτας, ο οποίος φέρνει την συνθήκη του showman. Έπειτα κύριοι πρωταγωνιστές αποτελούν  ο Μ. Αγγελόπουλος και ο Σ. Καζαντζίδης, όπου και οι δύο τραγουδούν για τον έρωτα με κυρίαρχο το στοιχείο του εξωτισμού, αλλά παράλληλα ο Μ. Αγγελόπουλος διεκδικεί την θέση της περιθωριοποιημένης Τσιγγανικότητας και ο Στέλιος Καζαντζίδης  τραγουδά για την μετανάστευση- την ξενιτιά και τον μόχθο του λαού. Επίσης μεγάλο ρόλο έχει και το «Νέο Κύμα»  με τις Μπουάτ και με εκπρόσωπους όπως ο Γ. Σπανός και  ο Δ. Σαββόπουλος που  εξέφραζαν πολιτικά μηνύματα.

Στην εποχή του 1980 παρατηρείται μια στροφή προς το παρελθόν, για την ανακάλυψη της «κριμένης-χαμένης»  ανατολικότητας. Έρχονται στο προσκήνιο όργανα όπως η πολίτικη λύρα, το ούτι και το κανονάκι, με εκπροσώπους όπως  ο Χρήστος Τσιαμούλης με τις «Δυνάμεις του Αιγαίου», τον Ross Daly και τον Σωκράτη Σινόπουλο.

Στην μέρες μας θα λέγαμε ότι βιώνουμε ένα μουσικό σύμπλεγμα όλων των παραπάνω μουσικών γεγονότων, σε συνδυασμό με τις κοινωνικές μας διαταραχές. Τα είδη που θα λέγαμε ότι είναι μια εξέλιξη όλων των παραπάνω είναι το «Σκυλάδικο», μία καθαρά εμπορική μουσική με κινητήρια δύναμη το χρήμα, το «Νεοδημοτικό», το οποίο θα λέγαμε ότι κινείται σε κοντινούς δρόμους με το «Σκυλάδικο»,  το «Έντεχνο», το οποίο κουβαλάει μια πληθώρα διαφορετικών ιδιωμάτων και ένα είδος Ψυχεδελικής ηλεκτρονικής μουσικής. Τέλος η διανομή του μουσικού υλικού γίνεται με πιο γρήγορες ταχύτητες σε σχέση με το παρελθόν, καθώς κυριαρχεί η συνθήκη του διαδικτύου, η οποία αποδυναμώνει τον ρόλο της δισκογραφίας.      

 

THE END….

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΠΗΓΕΣ

  •  Παπαδάκης, Γ., 2002, Μουσική και Μουσικοί της Θράκης, Υπουργείο Πολιτισμού, Επιχείρηση πολιτιστικής ανάπτυξης Δήμου Αλεξανδρούπολης, Αλεξανδρούπολη, σελ. 29-39.
  • Κουνάδης , Π., 1998, «H ελληνική δισκογραφία. Ξεκίνησε από τις HΠA και συνεχίστηκε σε πόλεις όπου υπήρχε ελληνικός πληθυσμός.», Tο τραγούδι στην παράγκα του αιώνα, Καθημερινή, Αθήνα, σελ. 2-3
  • Διαλέξεις του μαθήματος Ελληνικής Δισκογραφίας του Χ. Σαρρή στο Τμήμα Λαϊκής και παραδοσιακής Μουσικής, ΤΕΙ Ηπείρου, Άρτας.
  • Διαλέξεις του μαθήματος Ζητήματα  Ελληνικής Λαϊκής Μουσίκης ΙΙΙ του Γ. Κοκκώνη στο Τμήμα Λαϊκής και παραδοσιακής Μουσικής, ΤΕΙ Ηπείρου, Άρτας.
  • Λυκουρόπουλος, Σ., 1998, «Aπο τον φωνόγραφο στα 45άρια. Πολλοί μεγάλοι τραγουδιστές πρωτοηχογράφησαν στους πρώτους μικρούς αλλά «δημοφιλείς» δίσκους.», Tο τραγούδι στην παράγκα του αιώνα, Καθημερινή, Αθήνα, σελ. 3-5.
  • http://www.eanagnosis.gr/gr/Articles/4/2/123/Το-έργο-τέχνης- στην-εποχή-της-ψηφιακής -(ανα)παραγωγής- του, (Μέρος 1ο και 2ο).